सन् २०२४ को जुलाईमा जब लेबर पार्टीले बेलायतको आम निर्वाचनमा ऐतिहासिक र भारी बहुमत हासिल गर्‍यो, तब देशले वर्षौँदेखिको राजनीतिक गतिरोध र अस्थिरतापछि एउटा ‘स्थिर सरकार’ पाएको महसुस गरेको थियो। कीर स्टार्मरले १० डाउनिङ स्ट्रिट (प्रधानमन्त्री निवास) को भर्‍याङ चढ्दा बेलायती जनतालाई सन्तुलित र परिणाममुखी राजनीतिको बाचा गरेका थिए।

तर, राजनीतिमा दुई वर्षको समय कति लामो र अनपेक्षित हुन सक्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गर्दै २२ जुन २०२६ का दिन प्रधानमन्त्री स्टार्मरले भावुक बन्दै आफ्नो पदबाट राजीनामा दिने घोषणा गरेका छन्। आफ्नै संसदीय दल र पार्टीभित्र चर्किएको तीव्र असन्तुष्टि तथा विद्रोहका अगाडि उनले घुँडा टेक्न बाध्य हुनुपर्‍यो। आखिर, दुई वर्षमै कसरी एउटा शक्तिशाली बहुमतको सरकार यसरी ढल्न पुग्यो?

राजीनामाको घोषणा र भावुक बहिर्गमन

२२ जुन २०२६ को बिहान १० डाउनिङ स्ट्रिटबाहिर उभिएर ६३ वर्षीय कीर स्टार्मरले किंग चार्ल्स तृतीयलाई आफ्नो राजीनामा बुझाएको जानकारी दिए। आफ्नो कार्यकालका केही उपलब्धिहरू गणना गर्दै गर्दा उनको आवाज सानो र भावुक बनेको थियो। उनले स्पष्ट शब्दमा भने:

“मेरो पार्टीले अहिले सोधिरहेको प्रश्न यो हो कि के म आगामी आम निर्वाचनमा नेतृत्व गर्नका लागि सबैभन्दा उपयुक्त पात्र हुँ? मैले मेरो संसदीय दलको जवाफ सुनेको छु र म त्यो निर्णयलाई सहज रूपमा स्वीकार गर्दछु।”

स्टार्मर आगामी सेप्टेम्बरमा नयाँ नेता चयन नभएसम्मका लागि कामचलाउ प्रधानमन्त्रीका रूपमा रहनेछन्। उनको यो बहिर्गमनले बेलायतलाई विगत १० वर्षमा सातौँ प्रधानमन्त्री दिने बाटो खोलेको छ, जसले बेलायती राजनीति अझै पनि अस्थिरताको चक्रब्युहबाट निस्कन नसकेको पुष्टि गर्छ।

पतनका मुख्य कारणहरू: जहाँ चुके स्टार्मर

स्टार्मरको सरकार ढल्नुमा कुनै एउटा मात्र घटना जिम्मेवार छैन। यो दुई वर्षदेखि जम्मा भएका नीतिगत असफलता, व्यक्तिगत विवाद र जनताको बढ्दो आक्रोशको संयुक्त परिणाम हो।

आर्थिक सङ्कट र वृद्ध वृद्धाको भत्ता कटौती

चुनाव जितेको मात्र साढे तीन हप्तापछि स्टार्मर सरकारले एउटा यस्तो आत्मघाती निर्णय गर्‍यो, जसलाई बेलायती जनताले कहिल्यै माफ गरेनन्। सरकारले ज्येष्ठ नागरिकहरूले पाउँदै आएको ‘हिउँदे इन्धन भत्ता’ कटौती गर्ने घोषणा गर्‍यो। यस निर्णयले लाखौँ विपन्न वृद्ध वृद्धालाई चिसो महिनामा सङ्कटमा पार्ने भन्दै देशव्यापी आक्रोश पैदा गर्‍यो। यसका साथै, बेलायतको थला परेको अर्थतन्त्रलाई उकास्ने र जीवनयापनको लागत कम गर्ने उनको मुख्य बाचा पूरा हुन सकेन।

उपहार विवाद अर्थात् ‘फ्रीबी-गेट’

स्टार्मरले आफूलाई ‘सदाचारी र निष्कलङ्क’ नेताका रूपमा प्रस्तुत गरेका थिए। तर, उनी र उनका वरिष्ठ मन्त्रीहरूले लेबर पार्टीका धनाढ्य सांसद वाहिद अली र अन्य दाताहरूबाट महँगा लुगा, टेलर स्विफ्टको कन्सर्ट टिकट र २४० पाउन्डको चस्मा समेत उपहारका रूपमा लिएको खुलासा भयो। यस ‘फ्रीबी-गेट’ काण्डले स्टार्मरको छविमा ठुलो धक्का पुर्‍यायो। जनता आर्थिक सङ्कटसँग जुधिरहेका बेला प्रधानमन्त्री स्वयं महँगा उपहारमा रमाइरहेको खबरले लेबर पार्टीको नैतिक धरातल कमजोर बनायो।

पिटर म्यान्डेलसनको विवादास्पद नियुक्ति

स्टार्मरको ताबुतमा अर्को एउटा ठुलो कीला बन्यो— पिटर म्यान्डेलसनको नियुक्ति। यौन अपराधमा मुछिएका स्वर्गीय अमेरिकी धनाढ्य जेफ्री एप्स्टिनसँग निकट सम्बन्ध रहेका भनिएका म्यान्डेलसनलाई अमेरिकाका लागि बेलायती राजदूत नियुक्त गरिएपछि पार्टीभित्र र बाहिर तीव्र विरोध भयो। यसले सरकारको निर्णय प्रक्रिया र नियतमाथि ठुलो प्रश्न चिह्न खडा गर्‍यो।

नीतिगत अस्पष्टता र ‘यू-टर्न’

स्टार्मरलाई आफ्ना नीतिहरूमा बारम्बार ‘यू-टर्न’ लिने नेताका रूपमा आलोचना गरियो। कल्याणकारी सुधार, किसानहरूको अंशबन्डा कर, र अध्यागमन जस्ता गम्भीर विषयहरूमा उनले आफ्ना पुराना अडानहरू बदले। गत वर्ष उनले अध्यागमनका विषयमा “अध्यागमनले बेलायतलाई अपरिचितहरूको टापु बनाउने जोखिम छ” भनी दिएको अभिव्यक्तिले आफ्नै पार्टीका उदारवादी कार्यकर्ताहरूलाई चिढ्याएको थियो।

आन्तरिक विद्रोह र चुनावी धक्का

पछिल्लो समय बेलायतमा दक्षिणपन्थी र आप्रवासी विरोधी नारासहित उदाएको नाइजेल फाराजको ‘रिफर्म यूके’पार्टी र अर्कोतर्फ ‘ग्रीन पार्टी’ का कारण लेबर पार्टीले आफ्नो परम्परागत भोट बैङ्क गुमाउँदै गइरहेको थियो। मे महिनामा भएको स्थानीय चुनावमा लेबर पार्टीले ठुलो पराजय भोग्नुपर्‍यो। सर्वेक्षण अनुसार स्टार्मरको लोकप्रियता रेटिङ माइनस ६६ सम्म झरेको थियो, जुन बेलायतको इतिहासमै कुनै पनि प्रधानमन्त्रीका लागि सबैभन्दा खराब मध्येको एक हो।

यसैबिच, लिबरल र असन्तुष्ट पक्षले स्टार्मरलाई हटाउन एउटा रणनीति तयार पारे। ग्रेटर म्यानचेस्टरका अत्यन्तै लोकप्रिय पूर्व मेयर एन्डी बर्नहमलाई संसद्‌मा फर्काउनका लागि लेबरकै एक सांसदले राजीनामा दिए। १८ जुन २०२६ मा भएको ‘मेकरफिल्ड’ क्षेत्रको उपनिर्वाचनमा बर्नहमले भारी मतका साथ विजय हासिल गरे। बर्नहमको संसद्‌मा यो पुनरागमन नै स्टार्मरका लागि अन्तिम धक्का बन्यो। संसदीय दलका बहुमत सदस्यहरू बर्नहमको पक्षमा उभिएपछि स्टार्मरले राजीनामा दिनुको विकल्प रहेन।

आगामी परिदृश्य र चुनौतीहरू

कीर स्टार्मरको बहिर्गमनसँगै लेबर पार्टीमा नयाँ नेतृत्वको होड सुरु भएको छ। आगामी जुलाई ९ देखि मनोनयन खुला हुने र सेप्टेम्बरसम्ममा नयाँ प्रधानमन्त्री चयन भइसक्ने कार्यतालिका छ। संसद्‌मा भर्खरै शपथ लिएका एन्डी बर्नहम नयाँ प्रधानमन्त्रीका सबैभन्दा बलिया दाबेदार मानिएका छन्। अर्का सम्भावित दाबेदार स्वास्थ्य मन्त्री वेस स्ट्रिटिङले बर्नहमलाई समर्थन गर्दै आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिइसकेका छन्।

तर, नयाँ आउने प्रधानमन्त्रीका लागि पनि बाटो सहज छैन। विश्लेषकहरूका अनुसार नयाँ नेतृत्वले पनि तिनै चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्नेछ जसले स्टार्मरलाई सिद्ध्यायो ।

कीर स्टार्मरको सरकारले रेल सेवाको राष्ट्रियकरण र भाडावालाहरूको अधिकारजस्ता केही राम्रा कामको सुरुवात गरे पनि, उनी जनतालाई एउटा स्पष्ट दिशा र आशा दिन असफल रहे। इतिहासकार तथा विश्लेषक जोन ह्यारिसले टिप्पणी गरे जस्तै— स्टार्मरको सबैभन्दा ठुलो कमजोरी उनको ‘नीतिगत शून्यता’ थियो, जहाँ जनताले आफ्ना अपेक्षाहरू प्रक्षेपण त गरे तर बदलेमा केवल भ्रम र निराशा मात्र पाए।

यो राजीनामा लेबर पार्टीका लागि सत्ता जोगाउने “अन्तिम दाउ” जस्तै हो। यदि नयाँ आउने नेतृत्वले पनि जनताको दैनिक जीवनमा परिवर्तन ल्याउन सकेन भने, बेलायती राजनीति अझ गहिरो सङ्कटतर्फ धकेलिने निश्चित छ।