भारत आफ्नै “आँगन” मा तेस्रो महाशक्ति प्रत्यक्ष रूपमा अड्डा जमाएर बसोस् भन्ने चाहँदैन।

एजेन्सी, १ अशोज।

दक्षिण एशियाली भू-राजनीतिमा पछिल्ला महिनाहरूमा द्रुत गतिमा फेरबदल भइरहेको छ। सेख हसिनाको बहिर्गमनपछि बंगलादेशमा बनेको नयाँ राजनीतिक वातावरणसँगै ढाका र वासिङ्टनबिचको सैन्य तथा रणनीतिक सम्बन्ध तीव्र गतिमा अगाडि बढेको छ। हालैका साताहरूमा भएका उच्चस्तरीय अमेरिकी सैन्य अधिकारीहरूको ढाका भ्रमण र संयुक्त सैन्य अभ्यासहरूले यस प्रक्रियालाई अझ गति दिएका छन्।

अमेरिकाले बंगलादेशमा सैन्य चासो र संलग्नता बढाएको छ। इन्डो-प्यासिफिक रणनीति अन्तर्गत अमेरिकाले बङ्गलादेशलाई बङ्गालको खाडीमा आफ्नो उपस्थिति सुदृढ गर्ने रणनीतिक विन्दु मान्दै आएको छ।

सघन सैन्य अभ्यास र साझेदारी: अमेरिका र बङ्गलादेशबिच रणनीतिक सैन्य अभ्यासहरू सञ्चालन भइरहेका छन्। भर्खरै मात्र अमेरिकी सेना र बङ्गलादेशी सशस्त्र बलबिच टाइगर लाइटनिङ जस्ता उच्चस्तरीय द्विपक्षीय सैन्य अभ्यासहरू सम्पन्न भएका छन्।

उच्चस्तरीय सैन्य तथा रणनीतिक संवाद: द्विपक्षीय रक्षा संवाद मार्फत सैन्य प्रविधि हस्तान्तरण, उपकरण खरिद र विपद् व्यवस्थापन जस्ता क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्न शृङ्खलाबद्ध छलफलहरू भइरहेका छन्।

आधारभूत सुरक्षा सम्झौतातर्फको अग्रसरता: अमेरिकाले बङ्गलादेशसँग गोपनीय सैन्य सूचना आदानप्रदान गर्ने र रक्षात्मक रसद सहयोगसम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर गराउन लामो समयदेखि प्रयास जारी राखेको छ। ढाकाको पछिल्लो रणनीतिक खुल्लापनले यी सम्झौताहरू अघि बढ्ने सम्भावनालाई थप बल पुर्‍याएको छ।

ढाकाको बदलिँदो दृष्टिकोण

पूर्ववर्ती सरकारको तुलनामा ढाकाको वर्तमान नेतृत्वले अमेरिकासँगको सम्बन्धलाई नयाँ ढङ्गले अगाडि बढाउन चाहेको देखिन्छ।

सन्तुलन र आत्मनिर्भरताको नीति अनुरूप बङ्गलादेशले आफ्नो रक्षा प्रणालीलाई आधुनिकीकरण गर्न र परम्परागत शक्तिहरूप्रतिको निर्भरता घटाउन अमेरिकी प्रविधि र सहयोग भित्र्याउने रणनीति लिएको छ।

पश्चिमसँगको आर्थिक र कूटनीतिक पुनर्सन्तुलनको अवधारणा अगाडि बढेको छ। नयाँ राजनीतिक परिस्थितिमा अन्तर्राष्ट्रिय वैधता, आर्थिक सहयोग र सुरक्षा सहकार्यका लागि ढाकाले अमेरिकालाई प्राथमिकतामा राखेको छ।

नयाँ दिल्लीको बढ्दो सुरक्षा चिन्ता

भारतले दक्षिण एशियालाई आफ्नो परम्परागत प्रभाव क्षेत्र मान्दै आएको छ। बंगलादेशमा बाह्य महाशक्तिको सैन्य वा खुफिया उपस्थिति विस्तार हुनु नयाँ दिल्लीका लागि बहु आयामिक चासोको विषय बनेको छ।

‘सिलीगुडी कोरिडोर’ को सुरक्षा भारतका लागि अहम् मानिन्छ। भारतको मुख्य भूभागलाई उत्तर-पूर्वी राज्यहरूसँग जोड्ने अत्यन्तै संवेदनशील ‘सिलीगुडी कोरिडोर’ बङ्गलादेशको सीमानजिकै छ। आफ्नो निकटवर्ती भूगोलमा अमेरिकी सैन्य अधिकारी र खुफिया संरचनाको बाक्लो उपस्थिति हुनुलाई भारतले आफ्नो दीर्घकालीन सुरक्षा जोखिमका रूपमा हेर्छ।

बङ्गालको खाडीको सामरिक सन्तुलन बिगार्ने भारतको चिन्ता छ। सेन्ट मार्टिन टापु वा बङ्गालको खाडी आसपास अमेरिकी नौसैनिक उपस्थिति बढ्न सक्ने आशङ्काले भारतीय रक्षा निकायहरूलाई सशङ्कित बनाएको छ। भारत आफ्नै “आँगन” मा तेस्रो महाशक्ति प्रत्यक्ष रूपमा अड्डा जमाएर बसोस् भन्ने चाहँदैन।

महाशक्तिहरूको प्रतिस्पर्धास्थल बन्ने खतरा बढेको छ। बंगलादेशमा चीनको पहिलेदेखि नै ठुलो पूर्वाधार र सैन्य लगानी थियो। अब अमेरिकी सैन्य प्रभाव पनि तीव्र रूपमा प्रवेश गर्दा बङ्गलादेश चीन र अमेरिकाको पावर स्ट्रगलको केन्द्र बन्ने र यसले सिङ्गो दक्षिण एशियाली क्षेत्रलाई अशान्त बनाउने चिन्ता भारतको छ।

बङ्गलादेशले आफ्नो सैन्य क्षमता अभिवृद्धि र विपद् व्यवस्थापनको आवरणमा अमेरिकासँग सहकार्य बढाएको बताए पनि यो एक रणनीतिक कदम हो। क्वाड मार्फत अमेरिका र भारत रणनीतिक साझेदार भए तापनि, आफ्नै खुला सीमा जोडिएको छिमेकी देशमा अमेरिकी सैन्य पाइला अगाडि बढ्नु नयाँ दिल्लीका लागि रणनीतिक टाउको दुखाइ बनेको छ। ढाकाको यो नयाँ सैन्य-कूटनीतिक बाटोले आगामी दिनमा भारत-बङ्गलादेश सम्बन्ध र समग्र दक्षिण एशियाको सुरक्षा ढाँचामा ठुलो असर पार्ने निश्चित छ।

श्रोत: आइएनएस-स्वतन्त्र समाचार